Zes verschillen

Deze post is de derde in een serie over mijn lessen Japanse typografie en het project waar ik mee bezig ben. Als je deel één wilt lezen over de start van dit project, kun je het hier vinden. De tweede post gaat over de geschiedenis en structuur van het Japanse schrift – die vind je hier

In mijn vorige post legde ik uit hoe het Japanse schrift in elkaar steekt, waar het vandaan komt en hoe het vandaag de dag gebruikt wordt. Zoals ik aan het eind van die post al aangaf, komen Japanse typografen voor interessante uitdagingen te staan, die anders zijn dan waar hun Nederlandse collega’s mee te maken krijgen. Hieronder ga ik meer vertellen over de zes meest opvallende verschillen tussen ons Latijnse schrift en het Japanse schrijfsysteem – én wat deze betekenen voor letterontwerp.

1) Japanse letters zijn vierkant van opzet, Romeinse tekens zijn onregelmatig van afmeting.
Als je goed kijkt naar Japanse tekens, dan zie je dat het basisformaat altijd een vierkant is. Met de streken van je penseel of pen deel je die vierkante ruimte op, zodat er een letter ontstaat. Dat is anders dan bij onze Romeinse letters, die niet allemaal dezelfde verhouding hebben. Denk aan de lengte van de h versus de x, of de breedte van de m versus de i – en dan hebben we het nog niet eens over het verschil tussen onderkast (kleine letters) en kapitalen (hoofdletters), die in het Japanse schrift niet bestaan. Spatiëring (de afstand tussen letters), is voor Westerse typografen dus iets heel anders dan Japanse. In Japan is er eigenlijk ook geen sprake van ligaturen – twee letters die samen tot één teken worden gevormd ten behoeve van een mooier gezette tekst. Ik zeg eigenlijk, want er is een uitzondering, maar daar kom ik een andere keer op.

IMG_4746

2) Langere teksten worden in Romeinse tekens altijd horizontaal en van links naar rechts gezet. Japanse letters kunnen zowel horizontaal als verticaal gezet worden.
Een groot voordeel van het werken met een collage-achtig schrijfsysteem als het Japanse, is dat de letters zowel verticaal als horizontaal gezet kunnen worden. Vanwege de kanji heb je veel minder tekens nodig om een woord te vormen en omdat de spatiëring tussen de tekens gelijk blijft, levert het verticaal zetten geen onhandig en inefficiënt gebruik van ruimte op zoals bij Romeinse tekens. In de regel wordt Japanse tekst als het horizontaal gezet is van links naar rechts gelezen. Als de tekst verticaal gezet is worden de zinnen van rechtsboven naar linksonder gelezen.

IMG_4755

3) In het Latijnse schrijfsysteem wordt alleen het alfabet gebruikt, maar Japanners gebruiken drie schriften tegelijkertijd. Het evenwicht tussen die schriften is nogal tricky.
Hiragana en katakana tekens zijn vereenvoudigde versies van kanji en kunnen meestal met drie of vier bewegingen worden geschreven. Kanji daarentegen kunnen wel uit meer dan vijfentwintig streken bestaan. Als je een kanji en een katakana teken in hetzelfde formaat vierkant zet, zal de katakana vet en groot lijken, terwijl de kanji priegelig en smal overkomt. Een Japanse typograaf zal dus kritisch moeten kijken naar de verhoudingen tussen de onderlinge schriften. Echter: het feit dat de schriften zo verschillend zijn, maakt ook dat ze voor Japanners makkelijker te lezen zijn – ze kunnen namelijk snel zien wat een zelfstandig naamwoord is, wat een werkwoordsuitgang en zo verder. De individuele karakteristieken van de schriften moeten dus behouden blijven, maar tegelijkertijd moeten ze als geheel een balans vormen.

Kijk bijvoorbeeld naar de grote tekens in onderstaand beeld: de bovenste twee らし zijn hiragana, het onderste teken 門 is een kanji. Maak een denkbeeldig vierkant rondom de kanji en plaats daarin één van de hiragana. Zie je hoeveel ruimte je overhoudt? De ontwerper heeft de hiragana dus kleiner gemaakt, terwijl het eindresultaat heel evenwichtig aandoet.

IMG_4753

4) Het moderne Japanse schrift is gebaseerd op penseelstreken, het moderne Latijnse schrift op pennenstreken.
Dit is voor mij één van de moeilijkste dingen aan het maken van een Japans font. Van jongs af aan heb ik als gereedschap voor schrijven en tekenen potlood en pen gebruikt. Ik heb heus wel eens een kwast of penseel gebruikt, maar niet om letters mee te schrijven. Het begrijpen van de basisvormen van Japans schrift heeft heel veel te maken met de manier waarop het penseel gehanteerd wordt: de mate waarin je druk uitoefent, de hoek waarin je het penseel houdt en hoe snel of langzaam je het over het papier laat gaan. Kijk maar eens naar de volgende verzameling van penseelstreken en probeer je voor te stellen hoe je een penseel zou moeten bewegen om deze vormen te maken.

IMG_4727

5) Kalligrafie heeft een veel belangrijker positie in Japans ontwerp dan in Nederlands ontwerp
Veel Japanse kinderen krijgen al op de basisschool les in Japanse kalligrafie – en dan wordt er niet van hen verwacht  dat ze later typografen worden. Je ziet kalligrafie ook veel meer terug in het straatbeeld – veel Japanse restaurants hebben bijvoorbeeld een prachtig gekalligrafeerd logo. Ook traditionele Japanse producten zoals de sake  hieronder worden vaak van traditioneel geschreven tekens voorzien.

IMG_4749

6) Er zijn veel meer Japanse tekens dan Romeinse tekens. Echt véél meer.
Als je in Nederland een eenvoudig basisfont wilt maken, kun je met zesentwintig letters uit de voeten – je kunt er kapitalen bij maken en natuurlijk heb je op z’n minst een handvol leestekens nodig, maar dan nog. Voor een Japans font heb je achtenveertig hiragana én achtenveertig katakana nodig en… kanji. In Japan kun je de meeste teksten lezen als je tweeduizend kanji kent, maar in werkelijkheid zijn er nog veel meer letters (het aantal loopt schijnbaar tot in de vijftigduizend). Die worden natuurlijk lang niet altijd gebruikt, maar als je een wetenschappelijke tekst schrijft of iets anders specialistisch zul je waarschijnlijk bepaalde kanji nodig hebben die buiten die standaard van tweeduizend tekens vallen. Als ik mijn docent goed begrepen heb, lossen ze dat op door het font in stukken te knippen. Er is een basispakket van een X-aantal tekens en dan kun je als het ware expansions van een paar honderd tekens aanschaffen als je meer nodig hebt.

Om een idee te krijgen van de omvang van een Japans font, kijk naar de foto hieronder. Wat je ziet is een poster van het font dat mijn docent heeft ontworpen voor Apple. Alle tekens staan er op in veldjes van ongeveer één bij één centimeter. Deze poster is van ruwweg A1-formaat en staat helemaal vol!

IMG_4744

Zes verschillen, één overeenkomst: het maken van een goed font is behoorlijk lastig. Volgende keer zal ik meer laten zien van het proces achter de belettering van mijn visitekaartje én vertellen wat mijn docent daarover te zeggen had.

 

 

 

 

 

Advertisements
Standard

7 thoughts on “Zes verschillen

  1. Joke says:

    Wat interessant weer en eerlijk gezegd heb ik wel een beetje medelijden met de Japanse kinderen die zoveel moeten leren aan Japanse tekens!

  2. helena says:

    Onze kinderen in de verrijkingsklas krijgen momenteel Japanse les. Ik ben zo vrij geweest deze link van jou door te sturen. Ik ben benieuwd of je er nog wat van hoort. Ze hebben allemaal al hun naam in het Japans. een glimlach voor jou.

  3. Pingback: Morisawa | Alleen in Kyoto

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s