Kanji, hiragana, katakana

Deze post is de tweede in een serie over mijn lessen Japanse typografie en het project waar ik momenteel mee bezig ben. Als je deel één wilt lezen, kun je het hier vinden.

Voordat ik verder ga vertellen over de belettering van mijn meishi, leek het me goed om je eerst in vogelvlucht door de geschiedenis van het Japanse schrift en de Japanse taal te leiden.

Het schrift kwam naar Japan vanuit China, al in de eerste eeuw na Christus, toen de Chinese keizer een gouden zegel gaf aan een Japanse diplomaat. Het zou echter tot de vijfde eeuw duren tot de Japanners geletterd werden. Er zijn tot nu toe geen vondsten gedaan van een inheems Japans schrift voor deze tijd. Men gaat er daarom vanuit dat voorafgaand aan de introductie van het Chinese schrift in Japan informatie alleen mondeling werd overgedragen.

In China bestond het schrift al veel langer, in ieder geval vanaf de late Shang dynastie (1200-1050 v.Chr.). Koningen gingen in die tijd te rade bij waarzeggers die voor hen berichten van de Hemel interpreteerden. Zo’n waarzegger verhitte een metalen staaf en plaatste die op het schouderbot van een os of de harde buik van een schildpad. Er verschenen dan barsten in het materiaal, waaruit het antwoord van de Goden gelezen werd. De waarzeggers krasten de vragen van de koningen en de voorspellingen die ze doorkregen in het materiaal. Deze tekens waren versimpelde beelden uit de werkelijkheid.

IMG_4697

In het moderne Japans kun je soms nog makkelijk dat beeld uit de werkelijkheid herkennen.Zo betekent bijvoorbeeld het volgende teken ‘boom’:

JapansSchriftMP1

En dit teken is een afbeelding van een mens dat onder een boom staat en betekent ‘rusten’:

JapansSchriftMP12
Anders dan bij het Romeinse schrift, staat een Chinees teken voor een betekenis en niet voor een klank. Bij die betekenis kunnen meerdere klanken horen. Die klanken kunnen op hun beurt bij meerdere tekens tegelijkertijd horen. Het begrijpen van gesproken Chinees en Japans is daardoor nogal afhankelijk van de context. 

In Japan werd het Chinese schrijfsysteem in eerste instantie gebruikt zoals het bedoeld was: om Chinees te schrijven en te lezen. Vloeiend Chinees kunnen was destijds een essentiële vaardigheid voor de (mannelijke) elite. Pas in de Heianperiode (794-1185) begon men gebruik te maken van Chinese tekens – kanji – om Japanse taal op te schrijven.

Er werd een poging gedaan om vaste kanji te gebruiken om bepaalde klanken te representeren. Het onderstaande teken, dat zoveel betekent als ‘gemakkelijk’, ‘veilig’ en ‘goedkoop’ en wordt uitgesproken als “an”, werd bijvoorbeeld gebruikt om het geluid “a” te representeren.

JapansSchriftMP13

Interessant detail: dit teken is opgebouwd uit twee delen: het bovenste gedeelte stelt een dak voor en het onderste gedeelte betekent ‘vrouw’ (stel je een knielende dame voor). Een vrouw met een dak boven haar hoofd heeft het ‘gemakkelijk’, voelt zich ‘veilig’?

Je ziet echter al aankomen dat dit de boel nog niet veel gemakkelijker maakte. Zo kozen schrijvers allemaal andere vaste kanji voor “a” en het telkens opnieuw schrijven van dezelfde kanji was nogal een gedoe. Bovendien werden de gekozen kanji nog steeds ook op de oude manier (voor hun betekenis) gebruikt.

Uit dat probleem kwam uiteindelijk hiragana voort, een schrift van 46 letters in totaal. Hiragana tekens zijn versimpelde versies van kanji en staan voor een klank, niet voor een betekenis. Neem het teken 安 uit het voorbeeld:

JapansSchriftMP14

Door het ontstaan van een eenvoudig te leren fonetisch schrift kwam het schrijven ineens binnen handbereik van vrouwen, die geen toegang hadden tot een hogere opleiding en dus geen Chinese tekens konden leren.

Daarnaast ontstond katakana, ook een fonetisch schrift, dat werd ontwikkeld door studenten die luisterden naar colleges over klassieke Boeddhistische teksten. Zij gebruikten delen van kanji om nieuwe karakters te maken, die ze aanwendden om de uitspraak op te schrijven van een Chinees teken dat ze niet kenden.

In het moderne Japans worden de verschillende schriften door elkaar gebruikt. Kanji representeren nog steeds een bepaalde betekenis en worden gebruikt voor Japanse zelfstandig naamwoorden, bijvoeglijk naamwoorden, enzovoorts.

Hiragana wordt gebruikt voor grammaticale elementen zoals werkwoordsuitgangen en woorden waarvoor geen kanji (meer) bestaan.

Men past katakana toe voor woorden en namen uit andere talen, onomatopeeën en wetenschappelijke namen. In populaire cultuur en de reclamewereld wordt katakana ook vaak gebruikt om kanji of hiragana te vervangen en nadruk te leggen op een bepaald woord (denk: “megalekker!” “supergoedkoop!”).

JapansSchriftMP15

De collage-achtige aard van dit schrijfsysteem heeft een hoop gevolgen voor de moderne Japanse letterontwerper. Waarschijnlijk schieten je nu vooral een aantal nadelen te binnen, maar er zijn ook voordelen bij dit systeem. In ieder geval brengt het een unieke reeks uitdagingen met zich mee.

Over die specifieke uitdagingen zal ik je de volgende keer meer vertellen. Mocht je intussen vragen hebben over het bovenstaande, stel ze vooral en ik zal mijn best doen om ze te beantwoorden. Er valt nog zoveel te vertellen over de Japanse taal en het schrift, maar om dit stuk niet te lang te maken heb ik een aantal zaken voor nu buiten beschouwing gelaten.

Advertisements
Standard

4 thoughts on “Kanji, hiragana, katakana

  1. Pingback: Zes verschillen | Alleen in Kyoto

  2. Pingback: Morisawa | Alleen in Kyoto

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s